Programma 3: Vitaal en Sociaal

Werk en Inkomen
Geopolitieke spanningen, internationale handelsconflicten en toenemende automatisering leiden tot economische onzekerheid. Desondanks is de economie in Groningen licht gegroeid. De arbeidsmarkt is iets minder krap dan voorheen, al blijft de druk relatief groot in sectoren zoals onderwijs, kinderopvang, techniek, ICT en de bouw.

Sinds 1 januari 2026 is de eerste fase van de Participatiewet in Balans in werking getreden. Deze wet neemt de knelpunten en hardheden uit de eerdere Participatiewet weg en stelt vertrouwen, de menselijke maat en vereenvoudiging centraal. De wet richt zich op inwoners die (nog) niet direct kunnen toetreden tot de arbeidsmarkt. Wij ondersteunen hen bij hun ontwikkeling richting werk, bijvoorbeeld via afspraakbanen, beschut werk (bij iederz) of deelname aan een basisbaan. Wanneer werk (nog) niet haalbaar is, bieden wij mogelijkheden om toe te werken naar maatschappelijke participatie. Met het Plan van aanpak jongeren zetten we in op het verminderen van jongeren in de bijstand.

Daarnaast zetten we verdere stappen in de ontwikkeling van het sociaal ontwikkelbedrijf, onder meer door de uitvoering van de eerste projecten en activiteiten.

De inzet op het voorkomen en bestrijden van armoede blijft belangrijk. Het Uitvoeringsprogramma Brede aanpak armoede en schulden 2024–2026 geeft hier richting aan. We bieden bestaanszekerheid door voorzieningen en regelingen zoals de regeling mondzorg. We richten onze dienstverlening zo in dat mensen zo goed en snel mogelijk geholpen worden (o.a. de Voorzieningenwijzer). Schuldenproblematiek voorkomen we zoveel mogelijk door vroegsignalering en door uitvoering te geven aan het plan Schuldhulpverlening 2024–2028. Ook jongeren met financiële problemen bieden we perspectief, onder andere via de Eurocoach-aanpak. Met de extra middelen van Kansrijk Groningen en het borgen van de Doorbraakmethodiek pakken we langdurige armoede aan.

Onderwijs
In januari is de raad geïnformeerd over de ambities en doelstellingen van het nieuwe Thuiszitterspact 2026-2029. Met dit Thuiszitterspact verschuift de focus van het voorkomen van thuiszitten naar het bevorderen van schoolaanwezigheid. Onze ambitie is vastgelegd in 4 doelstellingen, die we willen realiseren door een intensieve samenwerking tussen de onderwijspartners, meerdere maatschappelijke partners en de afdelingen jeugd, onderwijs en leerplicht van de gemeente.

Onder de vlag van ‘Lezen is Goud’ is in maart de Lees-je-fit-challenge begonnen voor de groepen 5 en 6 van de basisscholen. Gedurende zes weken lezen en bewegen klassen op zoveel mogelijk verschillende manieren en worden de leeskilometers bijgehouden. De drie scholen met de meeste leeskilometers hebben een clinic bij FC Groningen gewonnen.

Het aantal kinderen dat gebruik maakt van het nieuwkomersonderwijs in onze gemeente fluctueert. In de eerste maanden van 2026 leidde dit tot een maximale bezetting van het aantal plekken op de Internationale Schakelklas (ISK). De gemeente heeft op verzoek van het schoolbestuur daarom voor de tweede keer een tijdelijke nieuwkomersvoorziening onderwijs (TNV) aangevraagd en toegekend gekregen. Op de TNV kan de ISK tot de zomervakantie voor enkele groepen leerlingen werken met een aangepast aanbod en lessentabel.

In ket kader van ons Maatschappelijk Akkoord is in mei de bijeenkomst “Inclusiviteit in de kinderopvang en het onderwijs” georganiseerd voor ruim 60 betrokken medewerkers, leidinggevenden en bestuurders uit de kinderopvang en het onderwijs.

De uitvoering van het scholenplan GroUP is dit kwartaal succesvol voortgezet. De nieuwe schoolgebouwen van de Bisschop Beckerschool in Paddepoel en IKC De Brink in Haren zijn in gebruik genomen. Daarnaast wordt er hard gewerkt aan de nieuwbouw voor OBS De Huifkar in Woltersum, de bouw van de permanente huisvesting voor KC Meeroevers in Meerstad, de renovatie van het Rebound OPDC aan de J.C. Kapteynlaan en de realisatie van het Huis van Ten Post.

Welzijn, gezondheid, zorg en diversiteit

Sociale basis
De uitvoering van de nota ‘Sociale basis, voor elkaar (2023–2026)’ verloopt volgens planning. We zetten hierbij concreet in op het ondersteunen en waarderen van mantelzorgers, het stimuleren van vrijwilligerswerk, het verminderen van eenzaamheid en het ondersteunen van ouderen om gezond, vitaal en prettig mee te blijven doen in wijk en dorp. Daarnaast investeren we in sociaal-culturele accommodaties en ondersteunen we bewonersorganisaties en initiatieven in wijken en dorpen. De raad is hierover geïnformeerd via de voortgangsbrief.

We zijn gestart met de herijking van de nota, gericht op evaluatie en actualisatie. Tegelijkertijd versterken we de sociale infrastructuur door voorzieningen, initiatieven en ondersteuning beter op elkaar af te stemmen en gebiedsgericht te organiseren. Hiermee vergroten we de samenhang en toegankelijkheid voor inwoners.

Samen met WIJ Groningen investeren we in samenlevingsopbouw: we ondersteunen het bouwen aan sterke, verbonden en veerkrachtige gemeenschappen. De bezetting van WIJ (opbouwwerk en jeugd- en jongerenwerk) staat onder druk door de groei van het aantal inwoners, onder meer in nieuwe wijken zoals Meerstad, Suikerzijde en De Held II.

De komende periode richten we ons op het voortzetten én verdiepen van de inzet: we blijven mantelzorgers en vrijwilligers ondersteunen en waarderen, investeren in ontmoetingsplekken en activiteiten om eenzaamheid te verminderen en versterken bewonersinitiatieven en sociale netwerken in de wijk.

Gezondheid
Op dit moment is er nog geen volledige duidelijkheid over het Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord (AZWA). Wat wel bekend is dat het wordt uitgekeerd in een lokaal en regionaal deel en dat het een ontschot budget is. Dit jaar kennen we nog twee SPUK regelingen: GALA (lokaal) en IZA(regionaal). Echter de inhoudelijke doelen van de akkoorden zijn wel veranderd in het AZWA. Voor we de aanvraag kunnen doen voor de SPUK AZWA per 2027 moet regionaal een werkagenda worden opgesteld, waarin we regionaal prioriteren en budgetten toekennen aan de verschillende basisfunctionaliteiten en infrastructuur. De komende tijd zal hieraan invulling worden gegeven.

Jeugd
Dat kinderen goed in hun vel zitten is belangrijk voor hun opgroeien en kansrijk ontwikkelen en leren. We dragen hier op tal van manieren aan bij. Via de uitvoering van diverse voorstellen gefinancierd vanuit het meerjarenproject Jeugd versterken we de sociale basis en is het streven de inzet van (preventieve) jeugdhulp te voorkomen. Voor kinderen en gezinnen die tijdelijk of langduriger extra ondersteuning nodig hebben, moet passende hulp duurzaam beschikbaar zijn en blijven. Dit krijgt vorm door het verankeren van de basisjeugdhulp in nauwe afstemming met de lokale (wijk)teams van WIJ Groningen. Regionaal zijn we drukdoende met het aanbestedingstraject voor de inkoop van hoog specialistische jeugdhulp binnen een regionale netwerkconstructie.

Wij hebben samen met de gemeente Midden-Groningen een versnelling in gang gezet ten aanzien van de inkoop en inrichting van aanvullende hulp.

In het voorjaar zijn een combinatie van jeugdhulpaanbieders geselecteerd waarmee we samen drie pilots uitvoeren, waarvan twee in onze gemeente. Samen met onze samenwerkingspartners zoals WIJ Groningen, huisartsen en vijf scholen in het voortgezet onderwijs zetten we een belangrijke stap naar jeugdhulp die eenvoudiger en toegankelijker wordt voor jongeren en ouders, bij voorkeur op of dicht bij de school en in de eigen wijk georganiseerd. De ervaringen en inzichten die dit oplevert, worden gebruikt om de jeugdhulp te verbeteren en is input voor de nieuwe regionale overeenkomst die in 2028 ingaat.

Sport
Vanuit het ambitiedocument (door)ontwikkelen Sportvoorzieningen 2037 is de uitvoeringsagenda (door)ontwikkelen Sportvoorzieningen opgesteld. Er worden doorlopend stappen gezet richting de realisatie van uitbreiding, verbetering, verduurzaming en vernieuwen van de daarin opgenomen projecten en prioriteringen voor buitensport, binnensport en sporten in de openbare ruimte.

Daarnaast zijn we bezig met een actualisatie van het Meerjarenprogramma Sport voor 2026 – 2030. Hiermee zetten we in op een toekomstbestendig sportbeleid en meerjarenprogramma dat aansluit bij de behoeften van al onze inwoners en bijbehorende sport- en beweegaanbieders.

Verdere ontwikkelingen voor 2026 zijn: een conceptontwikkeling voor de nader te realiseren Urban Sports Hub, planontwikkeling nieuw sportcentrum Kardinge, kansen voor sport en bewegen binnen Nij Begun.

Cultuur
We zijn van start gegaan met de voorbereidingen voor de kadernota 2029 – 2036 en de cultuurnota 2029 – 2032. Dit traject pakken wij net als voorgaande jaren samen met de provincie Groningen op. Deze samenwerking tussen de lokale overheden en de 8-jarige kadernota zijn behoorlijk uniek in Nederland. We zijn verheugd dat er ook landelijk wordt gekeken naar een langere subsidieperiode. Dit zorgt voor minder bureaucratie en meer stabiliteit voor onze instellingen.

We zien dat de sector onder druk staat door stijgende kosten, veranderingen in de arbeidsmarkt en eisen op het gebied van fair pay. Dit speelt niet alleen in Groningen maar is een al langer lopend landelijk probleem. De Kunstraad heeft in opdracht van de gemeente en provincie het programma ‘Vitaal Gronings cultuurveld’ opgezet. Doel hiervan is dat de culturele instellingen structureel meer grip op hun bedrijfsvoering hebben. De bijeenkomsten worden doorgaans goed bezocht en de instellingen zijn zeer te spreken over het aanbod vanuit het programma. Ook hierin is Groningen een voorloper.

In maart is het rapport 'Komen voor creativiteit, blijven voor verbinding' verschenen. Er is onderzoek gedaan naar de impact van de Open Studio's die door VRIJDAG worden aangestuurd. Uit het onderzoek blijkt dat de studio's aantoonbaar bijdragen aan emotioneel welzijn, weerbaarheid en het verminderen van eenzaamheid onder jongeren.

Sociale agenda Nij Begun
De opgerichte bouwgroep gaat invulling geven aan de mogelijkheden die de sociale agenda biedt voor Nij Begun banen, met als doel het vergroten van werkgelegenheid en participatie. Daarnaast zijn we begin dit jaar gestart met de JTF-overbrugbanen, waarmee we extra kansen creëren voor mensen om toe te treden tot de arbeidsmarkt.